عُجب در لغت به معنای «خودپسندی، خودبرتربینی، و از خود راضی بودن» است.(1) و در اصطلاح «عبارت است از اینکه [انسان] خود را بزرگ شمارد به جهت کمالی که در خود بیند؛ خواه آن کمال را داشته باشد و خواه نداشته باشد.»(2) علت عجب می تواند عواملی مانند: عبادت، اصل و نسب، دارایی، توانایی، عقل، و زیبایی باشد؛ ولی به طور کلی، این صفت زمانی بروز می کند که ارزشهای مادی جایگزین ارزشهای معنوی شود.
در جامعه انسانی، هميشه افراد مغرور و دارای عجب منفور دیگران اند و به خاطر خودبینی و توقع نامحدودشان گرفتار انزواى اجتماعى مى شوند؛ چنان که امام هادی(ع) فرمودهاند: «من رضی عن نفسه کثر الساخطون علیه؛(3) کسی که که از خودش راضی شود، خشم گیرندگان بر او بسیار می شوند.»
عجب و غرور، انسان را نه فقط از مردم، بلکه از خدا دور مى كند و به شيطان نزديك مى سازد؛ چرا که واقعيتها را در نظر او دگرگون مى كند و همين امر سبب خسارتهاى شديد مادى و معنوى مى گردد. بنابر این، از جمله ثمرات عجب و خودپسندی را می توان فراموشی خطاها و گناهان، عدم قبولی اعمال نزد خداوند، و گمراهی و دوری از حق و حقیقت دانست. به همین جهت، امام صادق(ع) می فرماید: «آفۀ الدین الحسد و العجب و الفخر؛(4) از بین برنده دین، حسادت و خودپسندی و فخرفروشی است.»
درمان این رذیله اخلاقی، در پرتو معرفت و شناخت امکان پذیر است؛ زیرا اگر انسان درست به جسم و روح و امكانات خود توجه كند كه چقدر آسيب پذيرند و چگونه حوادث كوچك مى تواند زندگى او را بر هم زند، هرگز مست و مغرور نمى شود؛ رسول اکرم(ص) فرموده اند: «تعجب می کنم از انسان خودخواه فخرفروشی که از نطفه خلق شد و در نهایت مردار می شود، اما در این بین نمی داند که چه کار می کند.»(5)
امام خمینی(س) نیز فرموده اند: «اگر اندكى به عظمت خلقت به اندازه اى كه تا كنون بشر با همه پيشرفت علم به شمّه اى از آن آگاه شده است، تفكر شود، [انسان] حقارت خود و همه منظومه هاى شمسى و كهكشانها را ادراك مى كند و عظمت خالقِ آنها را اندكى مى فهمد و از عُجب و خودبينى و خودپسندى خود اظهار خجلت و احساس جهالت مى نمايد.»(6)
پس از عامل شناخت و درک موقعیتی که در نظام هستی داریم و پی بردن به خطرات عجب و خودبینی، راه برای توبه و بازگشت به پیشگاه ربوبی باز است؛ حضرت امام در این مورد هم فرموده اند: «[سالک] از مهالك نفسانيّه كه عجب و ريا و كبر و افتخار و غير آن است، بايد به خداى متعال پناه برد و كم كم به تصفيه باطن از كدورات معنويّه و قذارات باطنيّه اشتغال پيدا كند.»(7)
البته توسل به ساحت انبیای الهی و اولیای رحمانی و کمک طلبی از آنها، عاملی است که در رهایی از صفت عجب و به طور کلی، در راه تهذیب نفس بسیار مؤثر می باشد. در این خصوص، داستانی در مورد یکی از پیروان عیسی مسیح(ع) از امام صادق(ع) نقل شده که ایشان می فرمایند:
«حضرت عیسی(ع) در یکی از سفرهایش با صحابی کوتاه قامت خویش که پیوسته با او بود، به راه افتاد تا اینکه به کنار دریا رسیدند. پس حضرت با یقین "بسم الله" گفت و بر روی آب روان شد. آن مرد کوتاه قد نیز وقتی چنین دید، به پیروی از عیسی(ع) "بسم الله" گفت و بر روی آب راه رفت تا اینکه به عیسی(ع) رسید؛ اما دچار عجب شد و پیش خود گفت: این عیسی روح الله است که بر روی آب راه می رود و من هم که بر روی آب می روم، پس برتری او بر من چیست؟! ناگاه در آب فرو رفت و در حال غرق شدن بود که عیسی(ع) را به کمک طلبید و حضرت او را نجات داد و فرمود: ای کوتاه قد! با خود چه گفتی؟! آن صحابی آنچه پیش خود گفته بود و باعث عجب و غرورش شده بود، بیان کرد و عیسی(ع) به او فرمود: به راستی که خود را در جایگاهی غیر از موضعی که خدا برایت قرار داده، قرار دادی؛ پس توبه کن از آنچه گفتی! و این گونه، آن مرد توبه کرد و به مرتبه اول برگشت.»(8)
به امید آنکه در سایه سار بهشتی اولیای الهی، از اوصاف رذیله مبرّا شویم و به صفای باطنی و خصایل والای انسانی مزین گردیم.
پینوشتها:
1. فرهنگ فارسی معین؛ 2. معراج السعادۀ، احمد نراقی، ص 198؛ 3. بحار الانوار، ج 69، ص 316؛ 4. الکافی، ج 2، ص 307؛ 5. مستدرک الوسائل، ج 12، ص 33؛ 6. صحیفه امام، ج 18، ص 445؛ 7. آداب الصلوه، ص 224؛ 8. قصص الانبیاء، سید نعمت الله جزائری، ص 411؛ الکافی، ج 2، ص 306.
آموزشها
1.سيستم عامل 
2. مالتي مديا
3. گرافيك 
4. اينترنت 
5. امنيتي
6. كاربردي 
7. اداري و دفتري 
8. ابزارهاي سي دي 
9. سرگرمي
عبارت است از اینکه [انسان] خود را بزرگ شمارد به جهت کمالی که در خود بیند؛ خواه آن کمال را داشته باشد و خواه نداشته باشد.»(2) علت عجب می تواند عواملی مانند: عبادت، اصل و نسب، دارایی، توانایی، عقل، و زیبایی باشد؛ ولی به طور کلی، این صفت زمانی بروز می کند که ارزشهای مادی جایگزین ارزشهای معنوی شود. 
