قلم، آفرینشی عزیز است که حامل نور و روح الهی در ظلمت­ سرای ناسوتی گشته و نشان از کرامت و رحمت واسعه رحمانی در عالم ملک داشته و سرسبزی بهشت خلد را حکایتگر بوده است؛ چنان­که صادق آل محمد(ص) فرمود: «ان الله خلق القلم من الشجره فی الجنه یقال لها الخلد؛[2][2] همانا خداوند قلم را از درختی بهشتی آفرید؛ بهشتی که به آن خلد گفته می­شود.»

قلم سرسپرده عاشقی است که به سوگند «ن و القلم و ما یسطرون»[3][3] شرافت یافته و در مسیر نیل به مقصود احدی، عاشقانه به سر دویده و همه هستی­اش را نثار محبوب سرمدی نموده و در کلمات جاری از حق به بقا رسیده تا رایحه ­ای از باغ عشق و معرفت رحیمی را به حکم «الذی علم بالقلم علم الانسان ما لم یعلم»[4][4] به مشام یوسفان در چاه طبیعت مانده، برساند و نوید جاودانگی در فردوس برین را نغمه ­ساز کند.

قلم، روزنه علم الهی است که جهان را از هیبت و شکوه روشنی­ اش لبریز ساخته و گلبانگ توحید را در سراسر هستی طنین ­انداز کرده و یگانه وسیله­ ای است که می­تواند گوهر اندیشه را از ورای صدف قلب انسان بیرون آورده، در آیینه واژه­ ها و عبارات فراروی چشم گوهرجویان زیباپسند، جلوه ­گر کند و به زبان خامه، ترجمان رازهای نهفته در ضمیر آدمی باشد که «الخط لسان الید؛[5][5] خط (نوشته) زبان دست است.»

در گستره تاریخ بشر، هر گاه این ودیعه گرانبهای ربوبی در دست دانشمندی فرزانه و عالمی وارسته قرار گرفته، چشمه ­سار علوم و معارف رحمانی از آن جاری گشته و هامون تفتیده دل­های مشتاق را به سرزمینی حاصلخیز تبدیل ساخته و جنت دلربای مشحون از گل­های اسرار و لطایف حق را به ظهور رسانیده است و این گواه بر آن است که قلم تنها در دستان با کفایت انسان کامل و یا انسان مهذب و تربیت یافته، به هدف خلقتش نایل می­شود و از عهده رسالتش بر می­آید؛ رسالتی که جز با ترویج معارف توحیدی و تبلیغ آموزه­های دینی محقق نمی­گردد.

و اگر در روایت معصوم آمده است: «من حق القلم علی من اخذه اذا کتب ان یبدأ ببسم الله الرحمن الرحیم؛[6][6] از حقوق قلم بر کسی که آن را به دست گرفته، آن است که وقتی می­نویسد، با بسم الله الرحمن الرحیم آغاز کند.» از این جهت است که صاحب قلم باید یاد و ذکر الهی را در تمامی لحظات نوشتن و در همه کلمات جاری از قلم سریان دهد و نوشتار خود را از هر گونه شائبه نفسانیت، شرک و غفلت مبرا کند.

به ­راستی قلم نعمت عظیم و موهبتی شگرف است که به تصریح روایت نبوی، بدون وجود آن، حکومت و دین پایدار نمی ­ماند و زندگانی خوب و صالح حاصل نمی­ شود:

عبدالله بن عمر می­گوید: «قلت لرسول الله لا یمکن الا ان اکتب ما اسمعه منک من الاحادیث لئلا انساه فقال لا بأس اکتب فان الله علم بالقلم قال و القلم من الله نعمه عظیمه و لو لا القلم لم یستقم الملک و الدین و لم یکن عیش صالح؛[7][7] به رسول خدا(ص) گفتم: برای من ممکن نیست، مگر اینکه آنچه از احادیث شما می­شنوم، بنویسم تا فراموش نکنم. پس فرمود: ایرادی ندارد، بنویس! به درستی که خداوند با قلم تعلیم داد. و قلم نعمت عظیمی از خدا است که اگر نبود، حکومت و دین پایدار نمی­ماند و زندگانی صالح محقق نمی­شد.»

اما در این عصر تجلی مظاهر و زینت­های مادی، قرن تحیر و سرگردانی و عصر ارتباطات و تبادل افکار و اطلاعات، قلم می­تواند وظیفه خطیر خویش را به انجام رساند و پیام­رسان عزت و معنویت واقعی انسان و اسلام و انقلاب باشد؛ انقلابی که وامدار رسالت انبیا، ولایت اولیا، خون شهدا، و دم مسیحایی روح الله دوران، امام خمینی(س)، آن خورشید فروزان آخر الزمان است که چون برآمد، جهانی از انوار روشنی­ بخش اندیشه­ های ناب را پیش روی ما گسترد و جاودانه­ ترین نقش عرفان و حماسه را ترسیم کرد و روح حیات معنوی را در کالبد جوامع بشری دمید؛ همو که آرزو می­کرد، روزی فرا رسد که همه سلاح­های مرگبار جهان بشریت به قلم تبدیل شود، و همو که رسالت مقدس قلم را در تمامی آثار ارزشمند علمی و معنوی خویش به انجام رسانید.

در دست ما نیز قلم می­تواند قداست ازلی خود را این­گونه حفظ نماید که حامل نور الهی و روح رحمانی برای شیفتگان کمال مطلق باشد و با رسالت مقدس و خطیرش، تجلی­ بخش کلمه طیبه گردد و انگیزه انجام عمل صالح را در ما تقویت نماید؛ چرا که «الیه یصعد الکلم الطیب و العمل الصالح یرفعه؛[8][8] سخنان پاکیزه و طیب به سوی خدا صعود می­کند و عمل نیک آن را بالا می­برد.»

و می­تواند بر سجاده عبودیت و بندگی پروردگار به نماز خلوص بایستد و زبان به ترنم ذکرالله بگشاید و پیشانی خدمت بر آستان ربوبی حق بگذارد.

 مجله مبلغان، ش 67، خرداد 1384

 مهدی رضوانی­پور

[1] . بحار الانوار، ح 54، ص 336، از رسول اکرم(ص): «اولین چیزی که خداوند آفرید، قلم بود.»