آنگاه که پروردگار علی اعلی به مشیت مقدس خویش، نظام احسن را بنا نهاد، «قلم» به عنوان اولین خلقت، عزت و عظمت یافت که «اول ما خلق الله القلم»[1] تا تجلی بخش رازنامه بزرگ خداوند بر لوح محفوظ شود و به جوهره حب ذاتی، ترسیمگر کاملترین نقش وجود، سیمای زیبنده انسان کامل بر صحیفه هستی گردد.
قلم، آفرینشی عزیز است که حامل نور و روح الهی در ظلمت سرای ناسوتی گشته و نشان از کرامت و رحمت واسعه رحمانی در عالم ملک داشته و سرسبزی بهشت خلد را حکایتگر بوده است؛ چنانکه صادق آل محمد(ص) فرمود: «ان الله خلق القلم من الشجره فی الجنه یقال لها الخلد؛[2] همانا خداوند قلم را از درختی بهشتی آفرید؛ بهشتی که به آن خلد گفته میشود.»
قلم سرسپرده عاشقی است که به سوگند «ن و القلم و ما یسطرون»[3] شرافت یافته و در مسیر نیل به مقصود احدی، عاشقانه به سر دویده و همه هستی اش را نثار محبوب سرمدی نموده و در کلمات جاری از حق به بقا رسیده تا رایحهای از باغ عشق و معرفت رحیمی را به حکم «الذی علم بالقلم علم الانسان ما لم یعلم»[4] به مشام یوسفان در چاه طبیعت مانده، برساند و نوید جاودانگی در فردوس برین را نغمه ساز کند.
قلم، روزنه علم الهی است که جهان را از هیبت و شکوه روشنی اش لبریز ساخته و گلبانگ توحید را در سراسر هستی طنینانداز کرده و یگانه وسیلهای است که میتواند گوهر اندیشه را از ورای صدف قلب انسان بیرون آورده، در آیینه واژهه ا و عبارات فراروی چشم گوهرجویان زیباپسند، جلوهگر کند و به زبان خامه، ترجمان رازهای نهفته در ضمیر آدمی باشد که «الخط لسان الید؛[5] خط (نوشته) زبان دست است.»
در گستره تاریخ بشر، هر گاه این ودیعه گرانبهای ربوبی در دست دانشمندی فرزانه و عالمی وارسته قرار گرفته، چشمهسار علوم و معارف رحمانی از آن جاری گشته و هامون تفتیده دلهای مشتاق را به سرزمینی حاصلخیز تبدیل ساخته و جنت دلربای مشحون از گلهای اسرار و لطایف حق را به ظهور رسانیده است و این گواه بر آن است که قلم تنها در دستان با کفایت انسان کامل و یا انسان مهذب و تربیت یافته، به هدف خلقتش نایل میشود و از عهده رسالتش بر می آید؛ رسالتی که جز با ترویج معارف توحیدی و تبلیغ آموزه های دینی محقق نمیگردد.
و اگر در روایت معصوم آمده است: «من حق القلم علی من اخذه اذا کتب ان یبدأ ببسم الله الرحمن الرحیم؛[6] از حقوق قلم بر کسی که آن را به دست گرفته، آن است که وقتی مینویسد، با بسم الله الرحمن الرحیم آغاز کند.» از این جهت است که صاحب قلم باید یاد و ذکر الهی را در تمامی لحظات نوشتن و در همه کلمات جاری از قلم سریان دهد و نوشتار خود را از هر گونه شائبه نفسانیت، شرک و غفلت مبرا کند.
به راستی قلم نعمت عظیم و موهبتی شگرف است که به تصریح روایت نبوی، بدون وجود آن، حکومت و دین پایدار نمی ماند و زندگانی خوب و صالح حاصل نمیشود:
عبدالله بن عمر میگوید: «قلت لرسول الله لا یمکن الا ان اکتب ما اسمعه منک من الاحادیث لئلا انساه فقال لا بأس اکتب فان الله علم بالقلم قال و القلم من الله نعمه عظیمه و لو لا القلم لم یستقم الملک و الدین و لم یکن عیش صالح؛[7] به رسول خدا(ص) گفتم: برای من ممکن نیست، مگر اینکه آنچه از احادیث شما میشنوم، بنویسم تا فراموش نکنم. پس فرمود: ایرادی ندارد، بنویس! به درستی که خداوند با قلم تعلیم داد. و قلم نعمت عظیمی از خدا است که اگر نبود، حکومت و دین پایدار نمیماند و زندگانی صالح محقق نمیشد.»
اما در این عصر تجلی مظاهر و زینتهای مادی، قرن تحیر و سرگردانی و عصر ارتباطات و تبادل افکار و اطلاعات، قلم میتواند وظیفه خطیر خویش را به انجام رساند و پیامرسان عزت و معنویت واقعی انسان و اسلام و انقلاب باشد؛ انقلابی که وامدار رسالت انبیا، ولایت اولیا، خون شهدا، و دم مسیحایی روح الله دوران، امام خمینی(س)، آن خورشید فروزان آخر الزمان است که چون برآمد، جهانی از انوار روشنی بخش اندیشه های ناب را پیش روی ما گسترد و جاودانه ترین نقش عرفان و حماسه را ترسیم کرد و روح حیات معنوی را در کالبد جوامع بشری دمید؛ همو که آرزو میکرد، روزی فرا رسد که همه سلاحهای مرگبار جهان بشریت به قلم تبدیل شود، و همو که رسالت مقدس قلم را در تمامی آثار ارزشمند علمی و معنوی خویش به انجام رسانید.
در دست ما نیز قلم میتواند قداست ازلی خود را اینگونه حفظ نماید که حامل نور الهی و روح رحمانی برای شیفتگان کمال مطلق باشد و با رسالت مقدس و خطیرش، تجلی بخش کلمه طیبه گردد و انگیزه انجام عمل صالح را در ما تقویت نماید؛ چرا که «الیه یصعد الکلم الطیب و العمل الصالح یرفعه؛[8] سخنان پاکیزه و طیب به سوی خدا صعود میکند و عمل نیک آن را بالا میبرد.»
و میتواند بر سجاده عبودیت و بندگی پروردگار به نماز خلوص بایستد و زبان به ترنم ذکرالله بگشاید و پیشانی خدمت بر آستان ربوبی حق بگذارد.
(چاپ شده در مجله مبلغان، ش 67، خرداد 1384)
[1]. بحار الانوار، ح 54، ص 336، از رسول اکرم(ص): «اولین چیزی که خداوند آفرید، قلم بود.»
